13 września.html



13 września jest 256. (w latach przestępnych 257.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 109 dni.

edytuj Święta

• imieniny obchodzą: Aleksander, Amat, Apolinary, Aureliusz, Dobielut, Eulogia, Eulogiusz, Filip, Genadia, Haralampia, Jan Chryzostom, Julian, Litoriusz, Makrobiusz, Maria, Mauryliusz i Morzysław.
• Dzień Programisty (z wyjątkiem lat przestępnych, kiedy to wypada 12 września)
• Wspomnienia i święta Kościoła katolickiego
  • św. Apolinary
  • św. Jan Chryzostom

edytuj Wydarzenia w Polsce

• 1195 – Małopolska: bitwa nad Mozgawą jedna z krwawszych bitew okresu rozbicia dzielnicowego pomiędzy oddziałami Mieszka Starego i wojewody krakowskiego Mikołaja, stoczona nad rzeką Mozgawą.
• 1637 – Cecylia Renata, żona Władysława IV Wazy, koronowana w katedrze św. Jana w Warszawie.
• 1732 – Rosja, Austria i Prusy zawarły traktat Loewenwolda (tzw. przymierze trzech czarnych orłów), dotyczący następstwa tronu w Polsce.
• 1764 – Stanisław August Poniatowski podpisał pacta conventa, dotyczące osobistych zobowiązań króla Rzeczpospolitej Obojga Narodów i Wielkiego Księstwa Litewskiego
• 1769 – Konfederacja Barska:
  • bitwa pod Orzechowem
  • początek bitwy pod Włodawą.
• 1900 – cesarz Franciszek Józef I zagroził deputacji polskiej utratą autonomii Galicji w razie dalszych roszczeń niepodległościowych.
• 1934 – Polska wypowiedziała traktat mniejszościowy.
• 1944 – 44. dzień powstania warszawskiego: po raz pierwszy od początku powstania samoloty radzieckie dokonały zrzutów broni i żywności nad terenem Śródmieścia.
• 1973 – Telewizja Polska wyemitowała premierowy odcinek serialu Stawiam na Tolka Banana.
• 1978 – drużyna piłkarska KKS Lech Poznań rozegrała pierwszy mecz w europejskich pucharach z MSV Duisburg na wyjeździe, przegrywając 0:5.
• 1982 – odbyła się premiera filmu Konopielka.
• 1993 – w krypcie Archikatedry Warszawskiej pochowano sprowadzone ze Szwajcarii prochy byłego prezydenta RP Ignacego Mościckiego i jego małżonki.
• 1995 – Legia Warszawa jako pierwszy polski klub piłkarski wystąpiła w fazie grupowej Ligi Mistrzów, wygrywając u siebie z Rosenborg Trondheim 3:1.
• 2003 – wyłączono nadajniki śląskiego Rock Radia w wyniku odebrania koncesji przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji.
• 2006 – doszczętnie spłonęła zabytkowa cerkiew w Komańczy.

edytuj Wydarzenia na świecie

Straż nocna Rembrandta – płótno częściowo zniszczone w 1975

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
13 września

•   509 p.n.e. – konsekracja świątyni Jowisza Kapitolińskiego w Rzymie.
•   533 – wojna cesarstwa wschodniorzymskiego z Wandalami: siły Bizancjum odniosły zwycięstwo w bitwie pod Ad Decimum.
•   604 – Sabinian wybrany papieżem.
• 1515 – wojny włoskie: szwajcarskie kantony starły się z Francją w bitwie pod Marignano.
• 1759 – wojna siedmioletnia: wojska brytyjskie pokonały Francuzów w bitwie na Równinie Abrahama.
• 1791 – Ludwik XVI podpisał nową francuską konstytucję.
• 1899 – brytyjski geograf Halford John Mackinder dokonał pierwszego wejścia na Mount Kenya.
• 1899 – pierwsza w historii amerykańska śmiertelna ofiara wypadku samochodowego: 68. letni agent nieruchomości Henry Bliss zginął potrącony na ulicy w Nowym Jorku.
• 1906 – lot pierwszego samolotu w Europie.
• 1922 – w miejscowości Al-Azizija w Libii zarejestrowano najwyższą temperaturę na Ziemi, 57,7 °C.
• 1940 – II wojna światowa: Włochy zaatakowały Egipt.
• 1940 – II wojna światowa: niemieckie bomby zniszczyły pałac Buckingham w Londynie.
• 1950 – argentyński astronom Miguel Itzigsohn odkrył planetoidę Fanatica.
• 1968 – Albania opuściła Układ Warszawski.
• 1969 – wyemitowano pierwszy odcinek kreskówki Scooby Doo, gdzie jesteś?.
• 1975 – w Holandii szaleniec zniszczył obraz Rembrandta Straż nocna.
• 1985 – premiera najlepiej sprzedającej się gry wideo w historii, Super Mario Bros..
• 1993 – Jaser Arafat i Icchak Rabin podpisali układ zapowiadający utworzenie Autonomii Palestyńskiej.
• 1995 – amerykańska telewizja CBS wyemitowała pierwszy odcinek serialu obyczajowego Central Park West.
• 1999 – Moskwa, Rosja: wybuch bomby. Zginęło 119 osób.
• 2000 – hiszpańskie i francuskie służby bezpieczeństwa przeprowadziły operację, w wyniku której aresztowano 36 kluczowych członków ETA.
• 2003 – ponad 100 osób zginęło w Korei Południowej po przejściu huraganu Maemi.
• 2009 – Mistrzostwa Europy w Turcji: polscy siatkarze zdobyli złoty medal po pokonaniu w finale Francji 3:1.
• 2009 – w kazachskim mieście Tałdykorgan 38 osób zginęło w pożarze szpitala psychiatrycznego.

edytuj Urodzili się

• 1087 – Jan II Komnen, cesarz bizantyjski (zm. 1143)
• 1475 – Cezar Borgia, książę Romanii, kondotier (zm. 1507)
• 1502 – John Leland, angielski historiograf (zm. 1552)
• 1520 – William Cecil, angielski polityk (zm. 1598)
• 1604 – William Brereton, angielski generał, polityk, pisarz (zm. 1661)
• 1739 – Krzysztof Kluk, polski duchowny katolicki, przyrodnik (zm. 1796)
• 1766 – Samuel Wilson, amerykański masarz, Wuj Sam (zm. 1854)
• 1775 – Laura Secord, kanadyjska patriotka, bohaterka narodowa (zm. 1868)
• 1802 – Arnold Ruge, niemiecki filozof, pisarz (zm. 1880)
• 1803 – Maurycy Mochnacki, polski polityk, publicysta (zm. 1834)
• 1819 – Klara Schumann, niemiecka kompozytorka, pianistka (zm. 1896)
• 1830 – Marie von Ebner-Eschenbach, austriacka pisarka (zm. 1916)
• 1842 – Jan Puzyna, książę, polski duchowny katolicki, kardynał, biskup krakowski (zm. 1911)
• 1851 – Walter Reed, amerykański lekarz, biolog (zm. 1902)
• 1853 – Hans Christian Gram, duński lekarz, twórca metody Grama (zm. 1938)
• 1854 – Napoleon Cybulski, polski lekarz, fizjolog, twórca elektroencefalografii (zm. 1919)
• 1857 – Michał Drzymała, polski chłop, symbol walki o polskość w zaborze pruskim (zm. 1937)
• 1860 – John Pershing, amerykański generał (zm. 1948)
• 1863 – Arthur Henderson, brytyjski polityk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1935)
• 1873 – Constantin Carathéodory, niemiecki matematyk pochodzenia greckiego (zm. 1950)
• 1874 – Arnold Schönberg, austriacki kompozytor (zm. 1951)
• 1876 – Sherwood Anderson, amerykański pisarz (zm. 1941)
• 1882 – Ramón Grau, kubański polityk, prezydent Kuby (zm. 1969)
• 1883 – August Zaleski, polski polityk, minister spraw zagranicznych, prezydent Polski na uchodźstwie (zm. 1972)
• 1885 – Wilhelm Blaschke, austriacki matematyk (zm. 1962)
• 1886 – Robert Robinson, brytyjski chemik, laureat Nagroda Nobla (zm. 1975)
• 1887 – Leopold Ruzicka, chorwacki chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 1976)
• 1893 – Larry Shields, amerykański klarnecista jazzowy (zm. 1953)
• 1894 – John Boynton Priestley, angielski pisarz (zm. 1984)
• 1894 – Julian Tuwim, polski poeta (zm. 1953)
• 1896 – Tadeusz Szeligowski, polski kompozytor, pedagog (zm. 1963)
• 1898 – Kazimierz Jarocki, polski aktor (zm. 1970)
• 1899 – Grzegorz Peradze, święty prawosławny, gruziński duchowny prawosławny, teolog, patrolog (zm. 1942)
• 1900 – Edmund Nowicki, polski duchowny katolicki, biskup gdański (zm. 1971)
• 1902 – Izydor Zorzano, Sługa Boży, argentyński inżynier kolejnictwa, członek Opus Dei (zm. 1943)
• 1903 – Claudette Colbert, amerykańska aktorka (zm. 1996)
• 1905 – Eugeniusz Poreda, polski aktor, reżyser teatralny, scenograf (zm. 1972)
• 1909 – Lech Kaczmarek, polski duchowny katolicki, biskup gdański (zm. 1984)
• 1909 – Giuseppe Viani, włoski piłkarz, trener piłkarski, selekcjoner reprezentacji Włoch (zm. 1969)
• 1911 – Bill Monroe, amerykański muzyk, twórca bluegrass (zm. 1996)
• 1911 – Maksymilian Rode, polski duchowny polskokatolicki, biskup, zwierzchnik Kościoła polskokatolickiego (zm. 1999)
• 1913 – Mieczysław Pimpicki, polski chirurg, pionier medycyny sportowej, żołnierz AK (zm. 2008)
• 1913 – Lilian Seymour-Tułasiewicz, polska pisarka (zm. 2003)
• 1916 – Roald Dahl, brytyjski pisarz (zm. 1990)
• 1917 – Tadeusz Orłowski, polski lekarz, pionier polskiej transplantologii, taternik, alpinista (zm. 2008)
• 1917 – Robert Ward, amerykański kompozytor
• 1919 – Olle Anderberg, szwedzki zapaśnik, dwukrotny medalista olimpijski (zm. 2003)
• 1921 – Edward Chudzyński, polski pisarz, krytyk literacki i teatralny (zm. 1990)
• 1922 – Tino Buazzelli, włoski aktor (zm. 1980)
• 1922 – Jolanta Sell, polska tłumaczka (zm. 2006)
• 1922 – Yma Sumac, peruwiańska śpiewaczka operowa (sopran) (zm. 2008)
• 1923 – Aurelio Fierro, włoski śpiewak operowy (zm. 2005)
• 1924 – Maurice Jarre, francuski kompozytor, twórca muzyki filmowej, laureat Oscara (zm. 2009)
• 1925 – Eugeniusz Banaszczyk, polski śpiewak operowy (baryton), aktor (zm. 2007)
• 1925 – Michał Kaziów, polski pisarz, dziennikarz, publicysta (zm. 2001)
• 1925 – Mel Torme, amerykański wokalista jazzowy, kompozytor, współautor The Christmas Song (zm. 1999)
• 1926 – Edward Dysko, polski wojskowy, generał brygady, działacz kombatancki (zm. 2009)
• 1926 – Arkadiusz Wąsowicz-Svengali, polski artysta cyrkowy, iluzjonista (zm. 1999)
• 1928 – Jerzy Sagan, polski aktor (zm. 1998)
• 1929 – Nikołaj Giaurow, bułgarski śpiewak operowy (baryton) (zm. 2004)
• 1929 – Zygmunt Licau, polski bokser (zm. 2006)
• 1930 – Karol Jonca, polski prawnik, publicysta, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego (zm. 2008)
• 1931 – Barbara Bain, amerykańska aktorka
• 1931 – Andrzej Biernacki, polski krytyk literacki, felietonista, badacz i historyk literatury współczesnej, edytor
• 1931 – Ksawery Jasieński, polski spiker radiowy i telewizyjny
• 1931 – Yōji Yamada, japoński reżyser filmowy
• 1932 – Pedro Rubiano Sáenz, kolumbijski duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup Bogoty
• 1934 – Andrzej Feliks Grabski, polski historyk (zm. 2000)
• 1934 – Zbigniew Zapasiewicz, polski aktor (zm. 2009)
• 1938 – Janusz Głowacki, polski pisarz
• 1939 – Zbigniew Geiger, polski aktor
• 1939 – Richard Kiel, amerykański aktor
• 1940 – Óscar Arias Sánchez, kostarykański polityk, prezydent Kostaryki, laureat Nagrody Nobla
• 1941 – Tadao Ando, japoński architekt, laureat Nagrody Pritzkera
• 1941 – David Clayton-Thomas, amerykański wokalista zespołu Blood, Sweat & Tears
• 1941 – Ahmet Necdet Sezer, turecki polityk, prezydent Turcji
• 1942 – Muammar al-Kadafi, libijski polityk, przywódca Libii
• 1944 – Jacqueline Bisset, angielska aktorka
• 1944 – Peter Cetera, amerykański wokalista zespołu Chicago
• 1944 – Mauro Politi, włoski prawnik, sędzia Międzynarodowego Trybunału Karnego
• 1946 – Frank Marshall, amerykański reżyser filmowy
• 1946 – Sławomir Petelicki, polski generał, dowódca GROM
• 1948 – Nell Carter, amerykańska piosenkarka, aktorka (zm. 2003)
• 1948 – Kunio Hatoyama, japoński polityk, minister sprawiedliwości
• 1948 – Sitiveni Rabuka, polityk Fidżi, premier Fidżi
• 1950 – Włodzimierz Cimoszewicz, polski polityk, minister sprawiedliwości, spraw zagranicznych, wicepremier i premier Polski, wicemarszałek i marszałek Sejmu
• 1951 – Harvey Cohen, amerykański kompozytor, twórca muzyki filmowej (zm. 2007)
• 1952 – Randy Jones, amerykański wokalista zespołu The Village People
• 1953 – Waldemar Chyliński, polski poeta, bard, autor tekstów piosenek
• 1957 – Erkki Laine, fiński hokeista, reprezentant Finlandii, wicemistrz olimpijski (zm. 2009)
• 1958 – Domenico Dolce, włoski projektant mody
• 1960 – Jacek Lenartowicz, polski aktor
• 1961 – Marek Kasprzyk, polski aktor
• 1961 – Dave Mustaine, amerykański wokalista i gitarzysta zespołu Megadeth
• 1964 – Rafał Ziemkiewicz, polski pisarz, dziennikarz
• 1965 – Zak Starkey, brytyjski perkusista zespołów: The Who i Oasis
• 1966 – Beata Schimscheiner, polska aktorka teatralna i telewizyjna
• 1967 – Michael Johnson, amerykański lekkoatleta, sprinter, mistrz świata, mistrz olimpijski
• 1967 – Tim Owens, amerykański wokalista zespołu Judas Priest
• 1968 – Piotr Kielar, polski reżyser filmowy
• 1968 – Emma Sjöberg, szwedzka aktorka
• 1969 – Daniel Fonseca, urugwajski piłkarz, reprezentant Urugwaju
• 1970 – Przemysław Nowakowski, polski dziennikarz, dramaturg, scenarzysta filmowy
• 1971 – Goran Ivanišević, chorwacki tenisista, mistrz Wimbledonu, medalista olimpijski
• 1971 – Stella McCartney, angielska projektantka mody
• 1973 – Christine Arron, francuska lekkoatletka, sprinterka, mistrzyni Europy, mistrzyni świata
• 1973 – Fabio Cannavaro, włoski piłkarz, reprezentant Włoch
• 1974 – Edi Andradina, brazylijski piłkarz
• 1976 – Tami Kiuru, fiński skoczek narciarski, mistrz świata, wicemistrz olimpijski
• 1976 – Jarosław Wałęsa, polski polityk, poseł na Sejm RP
• 1977 – Fiona Apple, amerykańska piosenkarka, pianistka
• 1977 – Tomasz Mering, polski twórca komiksowy
• 1979 – Ivan Miljković, serbski siatkarz, reprezentant Serbii
• 1979 – Katarzyna Paskuda, polska aktorka, modelka
• 1980 – Ben Savage, amerykański aktor
• 1981 – Koldo Fernández, hiszpański kolarz
• 1986 – Kamui Kobayashi, japoński kierowca wyścigowy
• 1986 – Ludmiła Priwiwkowa, rosyjska curlerka, mistrzyni Europy
• 1987 – Cwetana Pironkowa, bułgarska tenisistka
• 1989 – Thomas Müller, niemiecki piłkarz, zawodnik Bayernu Monachium

edytuj Zmarli

•     81 – Tytus Flawiusz, cesarz rzymski (ur. 39)
• 1195 – Bolesław Mieszkowic, książę kujawski (ur. 1159)
• 1321 – (lub 14 września) Dante Alighieri, włoski poeta (ur. 1265)
• 1438 – Edward, król Portugalii (ur. 1391)
• 1506 – Andrea Mantegna, włoski malarz (ur. 1431)
• 1592 – Michel de Montaigne, francuski pisarz, filozof (ur. 1533)
• 1598 – Filip II Habsburg, król Neapolu i Sycylii, władca Niderlandów, król Hiszpanii i Portugalii (ur. 1527)
• 1657 – Jacob van Campen, holenderski architekt, malarz (ur. 1595)
• 1705 – Imre Thököly, węgierski polityk, książę Siedmiogrodu (ur. 1657)
• 1847 – Nicolas Charles Oudinot, marszałek Francji (ur. 1767)
• 1872 – Ludwig Feuerbach, niemiecki filozof (ur. 1804)
• 1887 – Felice Matteucci, włoski inżynier (ur. 1808)
• 1927 – Antoni Listowski, polski dowódca wojskowy, generał dywizji (ur. 1865)
• 1928 – Italo Svevo, włoski pisarz (ur. 1861)
• 1944 – Wojciech Mencel, polski poeta, podchorąży, uczestnik powstania warszawskiego (ur. 1923)
• 1948 – Paul Wegener, niemiecki aktor, reżyser filmowy (ur. 1874)
• 1949 – August Krogh, duński fizjolog, laureat Nagrody Nobla (ur. 1874)
• 1955 – Ludwik Grosfeld, polski prawnik, polityk, minister skarbu, minister żeglugi i handlu zagranicznego (ur. 1889)
• 1956 – Olga Orleńska, polska aktorka (ur. 1894 lub 1889)
• 1973 – Betty Field, amerykańska aktorka (ur. 1913)
• 1977 – Leopold Stokowski, amerykański dyrygent pochodzenia polskiego (ur. 1882)
• 1985 – Stanisław Jaszkowski, polski aktor (ur. 1920)
• 1987 – Mervyn LeRoy, amerykański reżyser filmowy (ur. 1900)
• 1989 – Zbigniew Rebzda, polski reżyser filmowy (ur. 1942)
• 1990 – Michał Krukowski, polski ekonomista, polityk, przewodniczący Komitetu Pracy i Płac, wiceprezes ZUS (ur. 1919)
• 1991 – Halina Buyno-Łoza, polska aktorka (ur. 1907)
• 1991 – Joe Pasternak, amerykański reżyser filmowy (ur. 1901)
• 1995 – Krystyna Gall, polska aktorka, tancerka (ur. 1924)
• 1996 – Tupac Shakur, amerykański raper (ur. 1971)
• 1996 – Wiktor Woroszylski, polski pisarz (ur. 1927)
• 1997 – Jan Szydlak, polski polityk, przewodniczący TPPR, wicepremier, przewodniczącym CRZZ (ur. 1925)
• 2001 – Dorothy McGuire, amerykańska aktorka (ur. 1916)
• 2004 – Andrzej Kłopotowski, polski komandor, uczestnik II wojny światowej (ur. 1917)
• 2004 – Luis Miramontes, meksykański chemik, wynalazca syntetycznego progestagenu (ur. 1925)
• 2005 – Julio César Turbay Ayala, kolumbijski polityk, prezydent Kolumbii (ur. 1916)
• 2007 – Abdul Sattar Abu Risza, iracki szejk, przywódca sunnitów (ur. 1972)
• 2008 – Olin Stephens, amerykański konstruktor jachtów (ur. 1908)
• 2009 – Clarence Jenkins, amerykański basista grupy Faith or Fear (ur. 1959)
• 2009 – Barbara Różycka, polska polityk, posłanka na Sejm I kadencji (ur. 1946)